Bạn có thể tra cứu mọi căn nhà của giới siêu giàu New York chỉ với một cú nhấp chuột. Một cơ sở dữ liệu mới vừa được công bố, cho phép tìm kiếm toàn bộ thông tin định giá nhà đất tại thành phố này. Nghe có vẻ minh bạch? Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: nó cho phép tìm kiếm theo tên và địa chỉ chính xác.
Đây không phải là một câu chuyện về quyền riêng tư thông thường. Đây là câu chuyện về cách chúng ta xây dựng các giao thức cho dữ liệu công khai. Trong thế giới crypto, chúng ta có một thuật ngữ gọi là 'vấn đề Oracle' – làm sao để đưa dữ liệu off-chain vào smart contract một cách đáng tin cậy? Cơ sở dữ liệu này của thành phố New York chính là một Oracle trung tâm đang gặp trục trặc.
Hãy nhìn vào cấu trúc của nó. Dữ liệu được lấy từ cơ quan định giá công cộng – vốn được coi là thông tin mở. Nhưng khi bạn ghép nối một địa chỉ chính xác với tên của một chủ nhà, và cho phép lọc theo 'người giàu nhất', bạn đã tạo ra một sản phẩm hoàn toàn khác. Bạn đã biến dữ liệu tĩnh thành một công cụ năng động có thể gây hại. Điều này vi phạm nguyên tắc cốt lõi của bất kỳ hệ thống phi tập trung nào: mục đích sử dụng. Dữ liệu đầu vào (input) hoàn toàn hợp pháp, nhưng dữ liệu đầu ra (output) lại tạo ra rủi ro hệ thống.
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, vấn đề thường nằm ở lớp abstraction. Trong DeFi, một pool thanh khoản có thể có token an toàn, nhưng nếu hàm getAmountOut bị exploit, bạn mất hết. Ở đây, lớp abstraction nằm ở 'khả năng tìm kiếm'. Không ai phản đối việc bạn có thể xem giá trị nhà của hàng xóm nếu bạn đứng trước cửa nhà họ và nhìn vào hồ sơ giấy. Nhưng khi dữ liệu đó được lập chỉ mục, được đánh dấu địa lý, và được public API trả về trong 0.1 giây, bạn đã tạo ra một vector tấn công mới.
Các nhà phê bình nói đúng: điều này khiến cư dân giàu có gặp rủi ro. Nhưng tôi cho rằng họ đang nhìn nhầm hướng. Vấn đề không phải là 'giàu có' hay 'nghèo khó'. Vấn đề là bất kỳ ai, dù giàu hay nghèo, đều có quyền kiểm soát thông tin về nơi họ sống. Trong blockchain, chúng ta nói về 'self-sovereign identity'. Ở đây, chúng ta đang nói về 'self-sovereign address' – quyền kiểm soát địa chỉ cư trú của chính mình.
Điều thú vị là chính phủ New York đang mắc phải sai lầm giống hệt như nhiều dự án DeFi năm 2020: tập trung hóa quyền truy cập vào một điểm duy nhất. Cơ sở dữ liệu này là một honeypot dữ liệu. Nó thu thập tất cả thông tin nhạy cảm vào một nơi, và chỉ cần một lỗ hổng bảo mật (hoặc một nhà báo thiếu trách nhiệm) là có thể gây ra thiệt hại hàng loạt.
Chúng ta cần một giải pháp giống như zero-knowledge proof cho vấn đề này. Hãy tưởng tượng: bạn có thể chứng minh rằng bạn sở hữu một bất động sản có giá trị trên X triệu đô la, mà không cần tiết lộ chính xác địa chỉ của bạn. Điều này hoàn toàn khả thi về mặt kỹ thuật. Nó sẽ cho phép thị trường bất động sản vận hành minh bạch (về giá trị) mà vẫn bảo vệ quyền riêng tư (về vị trí). Đây chính là bài học từ crypto: chúng ta không cần phải chọn giữa 'minh bạch' và 'riêng tư'.
Nhưng liệu New York có làm điều đó không? Có thể không. Bởi vì giống như nhiều dự án ICO thất bại mà tôi đã chứng kiến, họ đã bị mắc kẹt trong tư duy 'càng nhiều dữ liệu càng tốt'. Họ quên mất rằng sức mạnh thực sự của công nghệ không nằm ở việc thu thập dữ liệu, mà nằm ở việc kiểm soát dữ liệu. Như tôi đã học được từ Giveth: **niềm tin không đến từ sự cởi mở tuyệt đối, mà đến từ thiết kế có trách nhiệm. Hãy tự do, nhưng hãy có trách nhiệm.
