Proof of Play dừng cuộc chơi: Game onchain vẫn chỉ là một luận điểm, chưa bao giờ là một ngành

Proof of Play, studio đứng sau tựa game fully onchain Pirate Nation, vừa tuyên bố dừng hoạt động. Theo The Defiant, trong thông điệp gửi tới người chơi, đội ngũ dự án nói rằng họ không thể xây dựng một sản phẩm và một mô hình kinh doanh bền vững để chứng minh luận điểm của mình ở quy mô lớn. Luận điểm mà Proof of Play theo đuổi, như chính studio từng mô tả, là một tương lai nơi trò chơi sử dụng công nghệ blockchain có thể mở ra một thế giới mở. Trong thế giới đó, người chơi không chỉ sở hữu vật phẩm, mà còn sở hữu luật chơi. Không một công ty nào đứng giữa người chơi và thế giới ảo. Chính vì vậy, họ chọn con đường khắc nghiệt nhất của mảnh đất crypto gaming: xây dựng một tựa game hoàn toàn trên chuỗi. Pirate Nation là một trò chơi nhập vai chiến thuật, nơi người chơi điều khiển hạm đội cướp biển, xây dựng căn cứ và mở rộng lãnh thổ. Điểm đặc biệt nằm ở kỹ thuật. Toàn bộ trạng thái trò chơi, từ vị trí nhân vật đến túi đồ, được ghi nhận trên chuỗi khối. Không có một máy chủ tập trung nào đứng sau. Hợp đồng thông minh giữ vai trò vừa là logic game, vừa là sổ cái tài sản. Đây là một trong những thử nghiệm triệt để nhất từng được đầu tư ở mức kỳ lân trong ngành game blockchain. Về lý thuyết, thiết kế này rất đẹp. Người chơi có thể kiểm chứng mọi thứ. Nhà phát triển không thể âm thầm thay đổi tỷ lệ rơi vật phẩm. Trò chơi không thể bị tắt bằng cách tắt máy chủ, bởi vì không có máy chủ. Nhưng cái giá phải trả cho sự minh bạch tuyệt đối ấy là hiệu suất, chi phí và trải nghiệm. Điều này không phải là điều mới. Từ CryptoKitties làm tắc nghẽn Ethereum năm 2017 đến làn sóng Axie Infinity năm 2021, game blockchain luôn đối mặt với một nghịch lý: người chơi càng đông, mạng càng đắt, và trò chơi càng khó tiếp cận. Layer 2 ra đời để giải quyết vấn đề này. Nhưng layer 2 chỉ giải quyết được phí giao dịch, không giải quyết được câu hỏi lớn hơn: trò chơi blockchain kiếm tiền từ đâu để tồn tại như một doanh nghiệp thực thụ? Chính câu hỏi đó dường như đã đánh bại Proof of Play. Một game blockchain thông thường có thể bán NFT để có doanh thu ban đầu. Người chơi mua vật phẩm, hy vọng giá trị sẽ tăng. Nhưng khi số người chơi mới ngừng tăng, dòng tiền mới ngừng chảy. Giá trị vật phẩm trở thành ảo giác. Doanh thu của studio vì thế không ổn định. Trong một ngành công nghiệp game truyền thống, doanh thu đến từ việc bán nội dung hoặc quảng cáo, tích lũy theo thời gian. Trong crypto game, doanh thu đến từ việc bán giấc mơ cho người chơi mới. Điều này có thể tạo ra mức định giá khổng lồ trong ngắn hạn, nhưng hiếm khi tạo ra một doanh nghiệp bền vững. Proof of Play đã cố gắng làm khác. Họ chọn thể loại chiến thuật theo lượt, một lựa chọn hợp lý khi muốn giảm tải độ trễ trên chuỗi. Họ tinh chỉnh hợp đồng thông minh để tối ưu gas. Họ thậm chí còn xây dựng một hệ thống cho phép người chơi tương tác với game mà không cần cảm thấy mình đang sử dụng blockchain. Nhưng tất cả sự tối ưu kỹ thuật không thể tạo ra một mô hình kinh doanh. Trò chơi có thể hay, nhưng nếu không có cách giữ chân người chơi miễn phí, hoặc biến họ thành khách hàng trả tiền lặp lại, con đường duy nhất là chờ đợi một đợt tăng giá mới. Đợt tăng giá đó đã không đến. Thị trường game blockchain đã chứng kiến quá nhiều dự án huy động vốn lớn với lời hứa tạo ra một thế giới ảo. Nhưng khi quyền kiểm soát kinh tế nằm trong tay một nhóm nhỏ, người chơi bắt đầu nhận ra sự bất đối xứng. Họ có thể sở hữu vật phẩm, nhưng nhà phát triển vẫn sở hữu quyền tạo thêm vật phẩm. Nếu lượng cung tăng nhanh hơn nhu cầu, giá trị tài sản của người chơi sụt giảm. Proof of Play hiểu điều này, nên họ cố gắng công khai toàn bộ công thức trò chơi. Nhưng người chơi lại không thực sự muốn một trò chơi không có nhà điều hành. Họ muốn một ai đó chịu trách nhiệm khi game lỗi, khi sự kiện diễn ra không như mong đợi. Câu chuyện của Proof of Play còn đáng chú ý hơn bởi vì studio này không thiếu tiền, không thiếu người tài và cũng không thiếu sự chú ý. Họ là một trong những đội ngũ được đánh giá cao nhất trong nhóm game onchain. Chính vì thế, thông điệp đóng cửa của họ có giá trị như một dữ liệu hiếm hoi: nó cho thấy giới hạn thực sự của ngành không nằm ở công nghệ, mà nằm ở mô hình kinh tế. Người chơi bình thường không quan tâm một trò chơi có “chống kiểm duyệt” hay không. Họ quan tâm trò chơi có vui, có đủ bạn bè, có được cập nhật thường xuyên, có được chơi trên điện thoại mượt mà hay không. Blockchain không giải quyết những vấn đề đó. Thậm chí, nó còn tạo ra thêm những rào cản: người chơi phải học cách quản lý ví, phải trả phí giao dịch, phải chấp nhận rằng mọi hành động của mình đều là một giao dịch công khai. Với phần lớn người chơi giải trí, đây là những thứ không cần thiết. Điều này dẫn tới một kết luận phản trực giác. Thất bại của Proof of Play không phải là bằng chứng cho thấy blockchain vô dụng trong game. Nó là bằng chứng cho thấy việc dùng blockchain cho mọi thứ là một sai lầm thiết kế. Blockchain rất giỏi trong việc đảm bảo các tài sản hiếm, xác minh nguồn gốc, thực thi các quy tắc minh bạch. Nhưng nó vốn không phải là một bộ máy chơi game tốt. Độ trễ, chi phí và độ phức tạp khiến nó trở thành một lớp nền cồng kềnh nếu bị ép làm việc vượt quá khả năng. Các game onchain thuần túy giống như một người cố gắng chạy trên mặt nước: đẹp để ngắm, nhưng không thể kéo dài. Hướng đi khả dĩ hơn là mô hình lai. Trò chơi vận hành trên những máy chủ thông thường nhanh, rẻ và mượt. Blockchain chỉ xuất hiện ở những nơi nó thực sự tạo ra giá trị: tài sản, danh tính, giao dịch tự do giữa người chơi. Thực tế là nhiều dự án thành công nhất trong game blockchain đều đang đi theo hướng này. Họ không tuyên bố “game onchain”, họ nói về trải nghiệm và để blockchain âm thầm xử lý phần sở hữu. Khi người chơi kiếm được một vật phẩm hiếm, họ có thể bán nó một cách đáng tin cậy. Nhưng họ không phải ký giao dịch cho mỗi bước đi. Cách tiếp cận đó nghe có vẻ ít triệt để hơn, nhưng nó thực dụng hơn. Thị trường đang đi ngang, người chơi ngày càng khó tính và các quỹ đầu tư không còn dễ dãi với những luận điểm tăng trưởng nhờ meme. Trong bối cảnh đó, các dự án sống sót sẽ không phải những dự án đúng đắn nhất trên lý thuyết, mà là những dự án biết chọn việc cho đúng công cụ. Sự ra đi của Proof of Play là một cái kết buồn. Nhưng nó cũng là một cái kết thông minh, vì đội ngũ dự án đã dừng lại trước khi đốt thêm tiền vào một luận điểm không thể chứng minh. Điều này trái ngược với nhiều dự án crypto vẫn đang giả vờ rằng mọi thứ đều ổn. Đây có thể là một tín hiệu tốt cho thấy thị trường đang chuyển từ kỷ nguyên hứa hẹn sang kỷ nguyên thực thi. Nếu có một câu hỏi để ngỏ sau tin này, thì đó là: liệu một trò chơi có thể sống mà không cần gọi mình là blockchain? Có thể. Nhưng nếu nó không cần gọi mình là blockchain, tại sao đội ngũ phát triển lại cần blockchain? Câu trả lời không nằm ở công nghệ, mà nằm ở mối quan hệ giữa người chơi và tài sản. Khi những nền tảng số chết đi, người chơi mất hết. Blockchain từng được bán như một giải pháp cho nỗi sợ đó. Proof of Play cho thấy để làm được điều đó, bạn phải là một nhà phát triển game giỏi trước khi là một nhà tiên tri công nghệ. Các nhà làm game blockchain tiếp theo có thể rút ra bài học từ sự ra đi lặng lẽ này. Đừng chọn một tựa game vì nó phù hợp với blockchain. Hãy chọn một tựa game hay, rồi dùng blockchain chỉ ở những điểm làm cho nó hay hơn. Người chơi sẽ không bao giờ yêu một luận điểm. Họ yêu một trò chơi. Và khi ai đó tạo ra một trò chơi như vậy, blockchain có thể sẽ trở nên vô hình, giống như internet vậy. Đó có lẽ không phải là thứ các nhà xây dựng onchain muốn nghe. Nhưng đó có lẽ là thứ duy nhất có thể đưa họ tới quy mô lớn mà họ vẫn luôn nói tới. Trong khi đó, những dòng hợp đồng thông minh của Pirate Nation có thể vẫn còn đó, như một di tích kỹ thuật của một thời điểm mà người ta tin rằng tất cả trò chơi sẽ nằm trên chuỗi. Những dòng máy chủ không còn ai khởi động, nhưng câu chuyện về một đội ngũ dũng cảm thử nghiệm, nhìn nhận thất bại và dừng lại đúng lúc sẽ vẫn còn là một phần quan trọng của quá trình trưởng thành của ngành công nghiệp này.